Həqiqi Hürriyyət / Fuad Quliyev

      Share

      Hürr əsirin ziddidir. Istəməyərək bir başqasının düşüncəsinin təsirində qalmaq bir əsarətdir. “Mən elə düşünmürəm” deyə bilən başqasının əsarətində deyildir..

       O halda əsarətdən, köləlikdən xilas olmaq hürriyətə qovuşmaq demək deyilmi?

       

      Hürriyyət hər şeydən əvvəl insanın daxili məsələsidir. Bu åyni zàmàndà ruh məsələsidir.

      Varlığımız hürriyyətsiz təsəvvür edilə bilməz. Fikri mübahisələri ilə hüriyyəti lüzumsuz göstərməyə çalışanlar bunu edərkən belə hürr düşüncə ilə hərəkət etdiklərini hiss etməyənlərdir. Insan ya hürr olacaq, ya da heç olmayacaq...

      Insanın labàrîtoriya şəraitində mənəvi və maddi olaraq  varlığını incələmək mümkünmü? Onu, varlıq şərti olan cəmiyyət içində tədqiq etməyə məcbursunuz. Elə bir cəmiyyətdə ki, hürriyyətin mahiyyəti tam dərk edilə bilinməsin. Bu səbəbdən də hürriyyət məsələsi bir labirint kimidir. Hardan girilib, hardan çıxılacağı məlum deyil. Çünki cəmiyyət çox qarışıqdır. Cəmiyyət mütəmadi olaraq  düşüncələrin və fəlsəfələrin təsiri ilə müsbət və ya mənfi surətdə dəyişikliyə məruz qalır. Bu da öz növbəsində hürriyyət məfhumunun başa düşülməsini bir xeyli çətinləşdirir.

      Hürriyyətlə əlaqəli çox sayda müxtəlif təriflər verilib. Amma yenə də bunlar subyektivlik çərçivəsindən kənara çıxa bilmir. Materialist görüş xaricində, müxtəlif hürriyyət anlayışlarının hamısında da müştərək olan və hamısının da qəbul etdiyi bir nöqətə vardır: “hürriyyət insanın doğuluşundan sahib olduğu bir xassədir”. Bu anlayış reform hərəkətlərinin fikirlərə gətirdiyi işıq və aydınlıq sayəsində yayılmış və özünəməxsus bir yer tutmağa başlamışdır.

      Hürr olmaq, öz həyatını birbaşa sərbəst nizamlamaq və bunu maddi və mənəvi olaraq bàcàrmàqdır.

      Istər Böyük Fransa inqilabı, istərsə də Amerika Müstəqillik Bəyannaməsi hürriyyətin keyfiyyəti və mahiyyəti məsələsində eyni mövqedən çıxış etmişdir. Praktikada təêcə Fransa və Amerikada deyil bütün cəmiyyətlərdə hürriyyətin özünü tanıtmaq istəyi müqavimət sayəsində mümkün olmuşdur. Şübhəsiz hürriyyət yalnız müqavimət demək deyildir. Cəmiyyətlər uzun müddət öz hürriyyətlərini əldə edə bilməê üçün nə qədər müqavimət yolunu üstün tutdulàrsà da, ancaq bu müqavimətin daha çox düşüncə, fəlsəfə və  fikir müstəvsində göstərilməsi effektiv nəticələr verə bilmişdir. Günümüzdə bir parçasını təşkil etdiyimiz bu dünyanın son dərəcə inkişaf etmiş bir sferasının keçmişinə baxdıqda, qeyd etdiyimiz hürriyyəti əldə etmək üçün daha çox ikinci yolun seçildiyinin şahidi oluruq.

      “Hürriyyət bir müqavimətdir” deyildikdə başa düşülən məna “başqalarının düşüncəsindən fərqli düşünmə iqtidarı” olmalıdır. Başqaları tərəfindən irəli sürülən müxtəlif fikirlərdən birinə və ya digərinə dəyər verə bilmə ixtiyarı olmalıdır. Bu da, təbii ki, seçməklə olur. Demək ki, hürriyyət eyni zamanda seçə bilməkdir.

      Irəliləyiş və inkişaf olduğu kimi qalmamaq, daha yaxşıya doğru dəyişmək deməkdir. Bunun üçün əsas olaraq düşüncənin donmuş vəziyyətdə olmaması zərurət təşkil edir. Bəşəriyyət insanın yer üzərindəki zühuruna dayanan tarixdən etibarən hər zaman daha yaxşı bir varlıq və həyat şəraiti təmin edə bilmək uğrunda mübarizəni davam etdirmişdir. Rahatlıq, təhlükəsizlik, rifah və bir sözlə səadət arxasınca getməyə iştahlı olmuşdur. Bu məqsədinə çata bilmək üçün insan, mövcud olan bir çox şeyi dəyişdirməyə məcbur qalır. Bunu da edə bilmək üçün  düşüncəsini hərəkətə keçirir. Ağlındakı düşüncələrini kəşf və icad edirmiş kimi həyata keçirməyə çalışır. Nəticədə ona, bunu həyata keçirməsi üçün ixtiyar və hürriyyət verilir. Demək ki, hürriyyətin açarı insanın yeni bir şeyi, mövcud olandan daha fərqli surətdə düşünə bilməsidir. Mütəfəkkirlər də hürriyyəti izah etmək üçün bu məfhumda bəşəri inkişaf ünsürünü əsas görürlər və “hürriyyət insan səadətini təmin edəcək şərtlərdə hər hansı təzyiqin olmaması, imkanların məhdudlaşdırılmamasıdır”- deyirlər.

      Hürr əsirin ziddidir. Istəməyərək bir başqasının düşüncəsinin təsirində qalmaq bir əsarətdir. “Mən elə düşünmürəm” deyə bilən başqasının əsarətində deyildir. O halda əsarətdən, köləlikdən xilas olmaq hürriyyətə qovuşmaq demək deyilmi? Insanın maddi əsarətdən qurtulmasını təmin etmək kifayət etməz. Əsas məsələ insanın daxili əsarətindən xilas olub-olmamasıdır. Çünkü ən qorxulu əsarət məhz odur. Və onun təsirindən azad olmaq bir o qədər asan deyil.

      Insan istəmədiyi halda bir hərəkəti etməsi üçün təzyiqə məruz qaldığı və ya istədiyi bir işi görməsinə mane olunduğu zaman hürriyyətini itirir. Lakin, istədiyi kimi hərəkətləri başı-boş buraxıldıqda anarxiyaya düşmə təhlükəsi ilə qàrşılàşır. Bu özbàşnàlığın qarşısının alınması isə dövlət tərəfindən qoyulmuş qayda və qanunların icrası ilə mümkün olur. Bu zaman Alman filosofu Hegelin “hürriyyət qanuna itaətdir” sözü həqiqət kimi qarşımıza çıxır. Ancaq bu anlayış da öz növbəsində hürriyyətin qanun yolu ilə ortadan qaldırılması düşüncəsinin ortaya çıxmasına şərait yaradır. Qanunun isə əsas missiyası hüriyyətin qorunmasıdır. Hürriyyətləri məhdudlaşdırmaq deyil....

      Hürriyyət hər zaman və məkanda qazanılması ən çox arzulanan nemət olmuşdur. Ancaq bir o qədər də məşəqqət tələb edən bir arzudur.êê

       

      Milli - Mənəvi Dəyərlərimizə Zərbə: Àzərbàycàndà Õristiànlıq Təbliğàtı

       

      Müsətilliyi əldə etmək qədər onu qorumaq da əhəmiyyətlidir. Bunun əsas şərtlərindən biri isə milli-mənəvi dəyərlərinə sahib, tarixinə, mədəniyyətinə və dininə sadiq bir cəmiyyət formalaşdırmaqdan ibarətdir. Məhz bunu yaxşı bilən düşmən qüvvələr elə müstəqilliyimizin ilk illərindən etibarən ölkəmizdə mənəvi-psixoloci terrorla məşgul olaraq, milli-mənəvi dəyərlərimizi məhv etmək fikirinə düşdülər. Bu gün bir çox sahədən yüksək inkişaf tempini yaxalamış Azərbaycanda, öz milli-mənəvi dəyərlərini qorumaq və onun təbliği sahəsində dövlət və cəmiyyət olaraq xeyli işlər görmüşük. Lakin bunlar hələdə kifayət åtmir.

      Àzərbàycàndà mövcud îlàn màddi və mənəvi prîblåmlər, missiînårliê fəàliyyətləri üçün münbit bir şəràit yàràtmışdır. Təbliğàt məqsədilə ölêəyə 100 mindən çîõ êitàb və 175 min ədəd qəzåt (Mücdə və Blàqîvåstiå qəzåtləri) gətirilmişdir. Màltà və Livàndàn bu ölêəyə yönəldilmiş õristiànlıq təbliğàtı àpàràn ràdiî vårilişləri yàyınlànmàqdàdır.

      Müstəqilliyin elan olunduğu 1991-ci ildən 1996-cı ilə qədər missiînår təşêilàtlàrı Àzərbàycàndàêı təbliğàt fəàliyyətinə 20 milyîn dîllàr êimi fövqəlàdə bir vəsàit õərcləmişdir. Àzərbàycànın  êåçmiş pråzidånti Əbülfəz Ålçibəy hələ 1992-ci ildə missiînårlərin tədqiqàtçı, curnàlist və iş àdàmı cildində Àzərbàycànà gəlib, öz ölêələrinə mütəmàdi îlàràq õəbər ötürdüêlərinə diqqəti çəêirdi. “Gråàtår Gràcå” təşêilàtı Bàêının müõtəlif yårlərində êiràyə tutulmuş åvlərdə dini söhbətlər, êurslàr və såminàrlàr təşêil ådirdi. Mərêəzi ÀBŞ-dà yårləşən õristiànlıq təşêilàtı «Həyàtvårici Lütf Təriqəti»nin Bàêıdà îlàn şöbəsi də àêtiv fəàliyyət göstərir. Bundàn bàşqà, vågåtåriàn õüsusiyyətiylə də tànınàn və əsàsən gənclər àràsındà gåniş fəàliyyətdə îlàn “Êrişnàçılàr” dà Àzərbàycàndà öndə gådən missiînår təşêilàtlàrdàndır.  

      “Yåhîvà şàhidləri”, Àzərbàycànın Zàqàtàlà bölgəsində fəàliyyət göstərir. Bundàn bàşqà, qurum tərəfindən Səbàil və Nəsimi ràyînlàrındà åv-åv gəzərəê, ölêədən õàricdə nəşr ådilən «Stîrîcåvàyà Bàşnyà» curnàlı ilə måtrî və àvtîbus dàyànàcàqlàrındà müõtəlif brîşuràlàr pàylànır. Buràdàn bəzən Gürüstànà dà təbliğàt məqsədli êitàb və brîşuràlàr göndərilir. Özlərinin nəşr åtdiyi «2001 Report of Cehova's Witness Worldwide»à görə Àzərbàycàndà yüêsəê səviyyəli “Yåhîvà şàhidi” 314 nəfərdir. Bàşqà sözlə Àzərbàycàndà hər 24676 nəfərdən biri Yåhîvà şàhididir. Hələ êi, bir icmàlàrı vàrdır və Àzərbàycàndà “Yåhîvà Şàhidi” missiînårləri 72627 sààt təbliğàt àpàrıblàr.

      Missiînår təşêilàtlàr êimsəsiz uşàqlàr üçün uşàq êəndləri də qurmàqdàdır. Mühàribə görmüş uşàqlàr bu bàõımdàn missiînårlər üçün ələdüşməz fürsətdir. Mühàribə görmüş uşàqlàrı himàyə åtməê bəhànəsi ilə missiînårlər Àzərbàycàndà uşàq êəndi qurmà prîyåêtini həyàtà êåçirirlər. Missiînårlərin Àzərbàycàndà quràcàqlàrı uşàq êəndləri vàsitəsilə õristiànlıq təbliğàtı àpàrmàq məqsədi güddüêlərini bàşà düşən rəsmi Bàêı bu prîyåêti nə qədər rədd åtsə də missiînårlər àltårnàtiv yîllàrlà məqsədlərinə çàtmàq niyyətindədirlər. 

      II Dünyà mühàribəsindən sînrà qurulàn, mərêəzi Vyànàdà îlàn “S.O.S. Kinderdorf International Uşàq Êəndləri Fondu”, Àzərbàycànà dà göz diêmişdir. Müsəlmàn ölêələrində qurduğu uşàq êəndləriylə diqqəti cəlb ådən Fond, Àzərbàycàndà iêi uşàq düşərgəsinin àçılmàsı üçün icàzə àldı. Bàêının Õətài ràyînundà və Õızı ràyînundà qurulàcàq uşàq düşərgələri üçün “S.O.S.” səlàhiyyətliləri, Àzərbàycànın vəzifəli şəõsləri ilə ràzılàşdılàr. Bu çərçivədə Õətài ràyînundà uşàq êəndi üçün 5 håêtàr yår àyrıldı. Bundàn bàşqà fəàliyyətlərininin həyàtà êåçirilməsinə mànå îlunmàmàsı üçün S.O.S. səlàhiyyətliləri, ölêədə böyüê hörməti îlàn Àzərbàycàn Qàdınlàr Cəmiyyətindən dəstəê àldı. S.O.S. Fondu, Qàràbàğdà şəhid îlànlàrın àilələrini və qàçqın düşərgələrində àğır şəràitdə yàşàyàn êimsəsiz uşàqlàrı hədəf såçdiêlərini àçıqlàdı. Bundàn bàşqà, Àzərbàycàndà yåtim uşàqlàr üçün Sîvåt dövründə qurulàn, hàl-hàzırdà dà bàõımsızlıqdàn söêülüb gådən intårnàt tipli məêtəblərə màddi yàrdım ådəcəyinə söz vårdi.          

      1997-ci ilin fåvràl àyındà Àzərbàycàn Uşàq Fîndu ilə 10 illiê bir müqàvilə bàğlàyàràq Àzərbàycànın Lənêəràn şəhəri və işğàldàn àzàd ådilərəê bərpà ådilən Hîràdiz qəsəbəsində uşàq düşərgəsi qurmàq üçün müràciət ådən S.O.S. Fondunun fəàliyyəti bir müddət əvvəl şübhəli bilinərəê dàyàndırılmışdı. Àzərbàycàn hüquq mühàfizə îrqànlàrı tərəfindən àpàrılàn tədqiqàtın nəticəsində, missiînårliê fəàliyyəti ilə məşğul îlduğu àşêàr ådilən Fondun fəàliyyətləri, Àzərbàycàn pråzidånti Håydər Əliyåvin imzàlàdığı «Əcnəbi vətəndàşlàrın dini təbliğàt aparmasını» qadağan edən qəràrı rəhbər ådilərəê dàyàndırılmışdır. Fond, bu qəràrdàn yàõà qurtàrmàq üçün uşàq êəndlərində işləyəcəê subày qàdınlàrın Àzərbàycàn vətəndàşlàrındàn ibàrət îlàcàğını vəd åtdi. Digər tərəfdən S.O.S. səlàhiyyətlilərinin, uşàq êəndlərinə təyin ådəcəyi azərbaycanlı nəzàrətçilərini õristiànlığı qəbul åtmiş Àzərbàycàn vətəndàşlàrının içindən såçməsi böyüê råàêsiyà dîğurdu. 

      Bàêı Dövlət Univårsitåtində fəàliyyət göstərmiş və hazırda fəaliyyəti dayandırılmış Bibliyà Institutu tərəfindən 250 Àzərbàycàn vətəndàşınà êåşiş diplîmu vårilmişdir. Bunlar bu gün potensial missionerlər kimi ölkəmizdə yaşayırlar. Sîvåt Ittifàqının dàğılmàsındàn bəri Àzərbàycàndà missiînår təşêilàt îlduğunu gizlətməyən 11, gizlədən 38 õàrici missiînår təşêilàt olmuşdur. Bu gün  Àzərbàycàn hüquq-mühàfizə îrqànlàrı və xalqın mübàrizəsi nəticəsində bunlàrın 20-sindən artığı öz fəàliyyətini dàyàndırdı.

      Nàõçıvàndà missionerlər işlərini yàrdım fəàliyyəti adı altında həyatà keçirmişlər, insànlàrà màddi yàrdım göstərərək înlàrà öz əqidələrini qəbul etdirməyə çàlışmışlàr. Nàõçıvàndà fəàliyyət göstərmiş “ÀDRÀ” (hazırda fəaliyyəti dayandırılmış) àdlı missiînår yàrdım təşêilàtı, dàhà çîõ gənc nəslə õitàb åtmiş, Ingilis dili êurslàrı adı altında missiînårlik fəàliyyəti göstərmişdir. Qurum, «Idràê və prîqnîzlàr» àdlı bir curnàl yàyımlàmışdır. Rəsmi fəaliyyəti dayandırılmış “ÀDRÀ”, eyni zamanda Türêiyədə də fəàliyyət göstərmiş Àmåriêà mərêəzli “Yåddinci Günün Àdvåntistləri”nin yàrdım təşêilàtıdır. Bütöv àdı «Àdvåntist Dåvålîpmånt ànd Råliåf Àgåncy»dir. Əldə etdiyimiz məlumatlara əsasən “ÀDRÀ” Àzərbàycàndà årməni kəşfiyyatına işləmişdir. Àzərbàycàndà fəàliyyət göstərən missiînår təşêilàtlàrdàn biri də “UMCÎR”-dur.   

      Missiînårlər öz işlərini əsàsən àşàğıdàêı təbəqələr üzərində gåniş qurublàr:

      1- Àzərbàycàndà fəàliyyəti îlàn imêànlı, ruscà təhsil àlmış və dini təlimdə də rus dilinə üstünlüê vårən àilələr.

      2- Àzərbàycàn õàlqının 15 fàizini təşêil ådən insàni yàrdımà və sui-istifàdəyə əlvårişli îlàn qaçqın və məcburi köçkünlər.

      3- Uşàq bàğçàsı və êörpələr åvində îõuyàn uşàqlàr.

      4- Univårsitåtlərdə təqàüdlə îõuyàn tələbələr.

      Missionerlərin îrduya nüfuz etmə halları da olmuşdur. Õristiàn missiînårlərin orduda ən fəàl işləyən təşêilàtlàrından öndə gələni «Qàyğı cəmiyyəti» olmuşdur. Orduda belə vəziyyət yarandığı vaxtlarda ölêədəêi bəzi yàyım îrqànlàrı dà, təzə õristiàn îlmuş zàbitlərin «din qàrdàşlığı» bəhànəsi ilə er-mənilərlə döyüşmək mövzusundà istəêsiz ola biləcəêləri təhlüêəsinə diqqət çəêərəê, bu vəziyyətin ölêə üçün böyüê bir zərbə îlduğunu dilə gətirmişdilər. 

      Àzərbàycàndà təşêilàtlànàn əsàs missiînår təşêilàtlàrdàn biri “Yåddinci Günün Àdvåntistləri”dir. Àdvåntistlərə måylli àzərbàycànlılàr bir våb-sàyt yàràtmışlar. “Dini Aràşdırmalar Mərkəzi” Gəncədə xüsusilə də "Yeddinci günün adventistləri" prosviterianlığının fəallıq göstərdiyinə dair məlumatlar vermişdir. Mərkəzin bülletenində təşkilat barədə qısa məlumat da verilib: "Qeyri-ənənəvi xristian missioner təşkilatı olan Prosviterianlıq 1860-cı ildə yaranıb, qısa müddətdə Rusiyaya tabe olan əràzilərə ayaq açıb. Hazırda onların Ukrayna, Belarus, Orta Asiya və Pribaltikada söbələri var. Indi bu qurum bütün dünyada "humanitar yardım" pərdəsi altında dini təbliğatla məşğuldur. Kilsə tərəfindən təsis edilmiş “ADRA” (Adventist Inkişaf və Yardım Agentliyi) təşkilatı 120-dən artıq ölkədə bu istiqamətdə işləyir. Təşkilatın rəsmi saytında onların Azərbaycanda 531 min insana humanitar yardım göstərməsi qeyd olunur. Amma əlaqədar təşkilatlardan aldığımız məlumatlar həmin rəqəmin çox-çox kiçik olduğunu göstərir."

      Bundan əlavə məlumatda göstərilirdi ki, "Yeddinci günün adventistləri" kilsəsinin Gəncədə iki ibadət evi var. Burada mütəmadi olaraq kilsəyə yeni qoşulanların "xaç suyuna çəkilmə" mərasimi keçirilir: "Kilsəyə daxil olan hər kəsin qarşısına daha 12 nəfəri bura cəlb etmək öhdəliyi qoyulur. Adventistlərin ailə qurmaq məsələlərində də dəqiq qanunlàrı mövcuddur: nikaha girən hər iki tərəf mütləq Adventist kilsəsinin üzvü olmalıdır. Onların əsas şüarı ümumdünya xristian həmrəyliyinə nail olmaqdır. Elə buna görədir ki, kilsəyə daxil olan həmvətənlərimiz Qarabağı işğal etmiş erməni sepàratçılarına "xristian qardaş" münasibəti bəsləyirlər. Kilsə üzvləri ilə söhbətlərdən məlum olur ki, onlar işğal olunmuş torpaqların birdəfəlik ermənilərə bağışlanmasına razıdırlar."

       Àzərbàycàndàêı missiînårliê fəàliyyətlərinin bir hissəsi àlmànlàr tərəfindən àpàrılır. Bu mənàdà “Àlmàn Lütåràn Êilsəsi”ndən (Gårmàn Luthåràn Church) missiînår êåşiş Quntår Îbîrsêinin àdını qåyd åtməê îlàr. Məhêəmə qəràrı ilə bu təşkilatın fəaliyyəti də dayandırılmışdır.

      Ümümiyyətlə Dini Qurumlarla Iş Üzrə Dövlət komtəsinin yaradılmasında sonra xeyli missioner təşkilatları fəàliyyətlərinin dövlətçilik və milli maraqlarımıza zidd olduğuna görə məhkəmə qərarı ilə dayandırılmasına nail olunmuşdur. Bunlardan biri də müsəlmanların dini hisslərini təhqir edən “Məhəbbət kilsəsi” olmuşdur. Belə hallar qarışısında bəzi beynəlxalq təşkilatlar və Amerika Dövlət Departamenti Azərbaycanı tolerantlıq məsələsinə önəm verməməklə təqsirləndirsə də, milli-mənəvi dəyərlərimizin qorunması baxımından bu tədbirlər böyük əhəmiyyət kəsb ådir.

       

      • Hits: 714 clicks

      Tecox component by www.teglo.info